Zmiany klimatyczne, rosnące wymagania środowiskowe i ograniczanie dostępności środków ochrony roślin to jedne z najważniejszych wyzwań stojących dziś przed rolnictwem. Jak wynika z raportu „Klimat, środowisko, biznes. Działania producentów środków ochrony roślin na rzecz zrównoważonego rozwoju” przygotowanego przez Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin, sektor musi jednocześnie zwiększać wydajność produkcji żywności i ograniczać wpływ na środowisko. W odpowiedzi na te wyzwania producenci inwestują w nowe technologie i rozwiązania wspierające bardziej zrównoważone gospodarowanie zasobami, jednocześnie podkreślając potrzebę stabilnych i przejrzystych regulacji sprzyjających innowacjom.

Skala wyzwań jest znacząca, ponieważ według Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa do 2050 r. globalna produkcja żywności będzie musiała wzrosnąć o ok. 50%. Jest to związane z prognozowanym wzrostem liczby ludności świata do blisko 10 mld osób. Szacuje się, że 80% dodatkowego zapotrzebowania na żywność będzie musiało zostać pokryte przez produkty roślinne. Jednocześnie produkcja rolna coraz silniej odczuwa skutki zmian klimatu, w tym niestabilność warunków pogodowych, długotrwałe susze, intensywne opady czy pojawianie się nowych chorób i szkodników.

Autorzy raportu wskazują, że obecnie z powodu chorób roślin i szkodników globalnie traci się nawet 40% plonów, a w wielu przypadkach uzyskanie handlowych zbiorów bez odpowiedniej ochrony upraw przed chwastami, patogenami czy insektami jest niemożliwe. Jednocześnie w ostatnich latach w Unii Europejskiej znacząco zmniejszyła się liczba substancji czynnych dopuszczonych do stosowania w środkach ochrony roślin. Dane Komisji Europejskiej pokazują, że w latach 2004–2010 liczba ta spadła z ok. 1000 do 480, a w Polsce do ok. 330. W tym samym czasie w Stanach Zjednoczonych liczba dopuszczonych substancji wzrosła do ponad 1,3 tys. Dodatkowo od 2019 r. w UE wycofano lub nie przedłużono zatwierdzenia dla 84 kolejnych substancji chemicznych przy jednoczesnym ograniczonym wprowadzaniu nowych rozwiązań.

W tej sytuacji coraz większego znaczenia nabierają innowacje wspierające bardziej zrównoważone rolnictwo. Wśród nich wymienia się biologiczne środki ochrony roślin, technologie cyfrowe i rozwiązania rolnictwa precyzyjnego. Zastosowanie narzędzi takich jak monitoring upraw czy wykorzystanie dronów pozwala ograniczać zużycie środków chemicznych i bardziej precyzyjnie reagować na pojawiające się zagrożenia dla roślin. Równolegle rozwijane są nowe odmiany roślin bardziej odporne na choroby oraz zmienne warunki klimatyczne.

KE zaproponowała w grudniu 2025 r. pakiet regulacyjny Food and Feed Safety Omnibus, który ma na celu uproszczenie części procedur administracyjnych i przyspieszenie wprowadzania innowacyjnych rozwiązań w rolnictwie. Proponowane zmiany mają jednocześnie utrzymać wysoki poziom bezpieczeństwa żywności i standardów ochrony środowiska. Według KE uproszczenia mogą przynieść ponad miliard euro oszczędności związanych z kosztami administracyjnymi i przestrzeganiem przepisów, a także zwiększyć dostęp rolników do nowoczesnych technologii produkcji żywności. – Środki ochrony roślin są od lat konsekwentnie wycofywane i nie ma zatwierdzenia nowych. Biologiczne środki również są wycofywane. Dostępność zarówno substancji konwencjonalnych, jak i biologicznych maleje. W związku z tym rolnik po prostu nie ma narzędzi, żeby produkować żywność. Pakiet Omnibus ma się zająć między innymi tym problemem i pomóc w dostępie do innowacji. Jego celem jest też wsparcie konkurencyjności europejskiego rolnictwa – tłumaczy Małgorzata Bojańczyk, dyrektor generalna Polskiego Stowarzyszenia Ochrony Roślin.

Autorzy raportu podkreślają, że wprowadzanie nowych regulacji powinno uwzględniać realne możliwości sektora rolniczego oraz potrzebę zapewnienia alternatyw dla wycofywanych rozwiązań. – Kluczowe jest, żeby w przepisach, które się pojawiają, pamiętać o zasadzie „brak zakazu bez alternatyw”. Wycofując kolejne narzędzia dla rolników, musimy pamiętać o tym, aby dostarczyć im alternatywy. Rolnicy muszą zadbać o swoje plony, dlatego istotne jest zapewnienie im pełnego zakresu narzędzi umożliwiających utrzymanie rentowności. Bez tego nie ma przestrzeni na innowacje i tym samym na inwestycje – wskazuje ekspertka.

Według raportu transformacja rolnictwa w kierunku większej ochrony środowiska już trwa. Producenci środków ochrony roślin zadeklarowali przeznaczenie miliardów euro na rozwój nowych technologii, w tym narzędzi precyzyjnego rolnictwa i biologicznych metod ochrony upraw. Ważnym elementem działań prośrodowiskowych jest również rozwój systemów gospodarki odpadami. W Polsce funkcjonuje system zbiórki opakowań po środkach ochrony roślin, który według danych branżowych osiąga jedne z najwyższych poziomów odzysku w Europie. W 2024 r. zebrano w jego ramach ponad 34 tys. ton opakowań, co stanowiło 88% masy wszystkich wprowadzonych na rynek. W 2023 r. było to 68%, a w 2022 r. – 73%.

fot. freepik.com
oprac. /kp/