Transformacja energetyczna na Śląsku powinna przede wszystkim zapewnić młodym mieszkańcom regionu możliwość znalezienia pracy poza górnictwem – ocenił wiceminister energii Marian Zmarzły podczas konferencji poświęconej przyszłości regionów górniczych. Spotkanie pod hasłem „Odpowiedzialność nie kończy się wraz z wydobyciem” odbyło się 15 kwietnia w Rydułtowach i zostało zorganizowane przez miejscowy samorząd.

Na początku wydarzenia burmistrz Rydułtów Marcin Połomski podkreślił, że miasto przez dziesięciolecia rozwijało się w oparciu o górnictwo oraz związane z nim wartości pracy, solidarności i odpowiedzialności. Jak zaznaczył, dziś lokalna społeczność stoi przed pytaniem o swoją przyszłość w obliczu zmian zachodzących w sektorze energetycznym.

Marian Zmarzły zwrócił uwagę, że transformacja energetyczna i społeczna powinna przebiegać w sposób sprawiedliwy, z uwzględnieniem potrzeb mieszkańców regionu. – Społeczeństwo na Śląsku jest bardzo wyrozumiałe, szybko dostosowuje się do warunków, ale musimy dać mu szansę. Dla mnie największym wyzwaniem byłoby to, żeby wszyscy mieszkający tutaj młodzi ludzie znaleźli w przyszłości nowe miejsca pracy już poza górnictwem, żeby nie było sytuacji, że muszą wyjechać, żeby było to ich miejsce, z którym chcą związać karierę, w którym chcą założyć rodziny, żeby czuli więź z tym regionem – podkreślił.

Polityk zaznaczył, że obowiązująca już nowelizacja ustawy górniczej przygotowana w resorcie energii przewiduje mechanizmy osłonowe dla pracowników odchodzących z branży. Dodał jednak, że takie rozwiązania dotyczą przede wszystkim jednej grupy zawodowej, natomiast kluczowe znaczenie ma tworzenie nowych miejsc pracy w regionie. W jego ocenie proces ten powinien być wspierany przez środki krajowe i fundusze europejskie, którymi dysponują samorządy, w tym przez Fundusz Transformacji Województwa Śląskiego.

Wiceminister przypomniał, że w przeszłości różnego rodzaju odprawy czy programy osłonowe nie zawsze przynosiły oczekiwane efekty, jednak obecnie wyciągnięto z tych doświadczeń wnioski. Podstawą działań w sektorze górniczym pozostaje podpisana w maju 2021 r. umowa społeczna dla górnictwa, która określa harmonogram wygaszania kopalń i wyznacza ramy interwencji państwa w tym procesie. Zwrócił przy tym uwagę, że obecna sytuacja międzynarodowa skłania do ponownego analizowania kwestii bezpieczeństwa surowcowego i energetycznego Polski.

Jak wyjaśnił Marian Zmarzły, z perspektywy bezpieczeństwa energetycznego zdecydowano również o włączeniu do znowelizowanej ustawy górniczej kolejnych spółek. W związku z tym konieczne było wprowadzenie zmian we wniosku notyfikacyjnym dotyczącym umowy społecznej, który trafił do Komisji Europejskiej. – To przyzwolenie na pomoc publiczną jest bardzo istotne. Czekamy na otwarcie decyzji notyfikującej i wtedy jeszcze ten proces potrwa około półtora roku do otrzymania notyfikacji – wskazał.

Odnosząc się do ewentualnej renegocjacji umowy społecznej, wiceminister zaznaczył, że sektor górniczy znajduje się obecnie w okresie zmian i w przyszłości może pojawić się potrzeba aktualizacji niektórych zapisów, w tym harmonogramu zamykania kopalń. Wśród czynników wpływających na te decyzje wymienił m.in. uwarunkowania geologiczne, zagrożenia naturalne w kopalniach i zmieniającą się sytuację energetyczną. – Uruchomienie bloków gazowych powoduje, że zużycie węgla będzie coraz mniejsze. Za 8-10 lat odchodzimy od węgla brunatnego. Kraje rozwinięte, które budują elektrownie atomowe, mają wszędzie poślizgi. Także okres przejściowy to jest jeszcze okres, gdzie musimy koniecznie mieć węgiel – zwrócił uwagę.

Do kwestii transformacji odniósł się także wicemarszałek województwa śląskiego Leszek Pietraszek. Podkreślił, że zamykanie kolejnych kopalń wiąże się z koniecznością odpowiedniego przygotowania lokalnych społeczności na nadchodzące zmiany. Zwrócił uwagę na trwające prace nad aktualizacją strategii rozwoju województwa i dyskusję dotyczącą podziału środków z kolejnej perspektywy finansowej Unii Europejskiej. Wskazał również na fakt, że w nowej perspektywie budżetowej nie przewidziano już funkcjonowania Funduszu Sprawiedliwej Transformacji.

Zdaniem wicemarszałka szczególnie istotne jest prowadzenie rozmów o przyszłości regionów górniczych już w trakcie zachodzących zmian, a nie dopiero po zamknięciu kopalń. Jak zaznaczył, w takich miejscach jak Rydułtowy transformacja oznacza więcej niż transformację energetyczną, a przygotowanie nowych funkcji dla terenów pokopalnianych powinno nastąpić jeszcze przed zakończeniem wydobycia, tak aby możliwe było płynne przekształcanie ich w nowe przestrzenie gospodarcze i społeczne.

fot. arch. red.
oprac. /kp/