Upowszechnienie sztucznej inteligencji wywołuje dyskusję na temat przyszłości rynku pracy, oscylując między nadzieją na wzrost produktywności a obawami przed redukcją zatrudnienia. Choć uwaga badaczy skupia się głównie na automatyzacji rutynowych zadań, coraz istotniejszym wątkiem staje się wpływ AI na sytuację zawodową osób z niepełnosprawnościami. Najnowsze analizy wskazują, że odpowiednie wykorzystanie tych technologii może nie tylko wzmocnić kompetencje tej grupy pracowników, ale również przyczynić się do wzrostu ich zatrudnienia.

Jak tłumaczy Agnieszka Wincewicz-Price, kierownik Zespołu Ekonomii Behawioralnej Polskiego Instytutu Ekonomicznego, analizy zostały oparte na danych panelowych z 25 rozwiniętych krajów, w tym Polski, obejmujących lata 2010–2022. – W badaniu sprawdzono zarówno liniowy (bezpośredni), jak i nieliniowy wpływ upowszechniania narzędzi wykorzystujących sztuczną inteligencję (mierzony dość nieprecyzyjnie liczbą wniosków patentowych dotyczących AI oraz robotów przemysłowych) na wskaźniki zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Bezpośredni wpływ upowszechnienia AI na zatrudnienie osób niepełnosprawnych okazał się negatywny i znacznie bardziej dotkliwy dla mężczyzn. Nieliniowe zależności okazały się jednak bardziej optymistyczne, wskazując, że przy wyższym i bardziej zaawansowanym poziomie wykorzystania AI zatrudnienie osób niepełnosprawnych rośnie – podkreśla ekspertka.

Badanie wskazuje również czynniki sprzyjające pozytywnemu oddziaływaniu sztucznej inteligencji na rynek pracy osób z niepełnosprawnościami. Należą do nich przede wszystkim wydatki publiczne na programy wspierające zatrudnienie, poziom wykształcenia pracowników oraz jakość instytucji i regulacji rynku pracy. Szczególne znaczenie przypisuje się rozwiązaniom prawnym zapewniającym równe i sprawiedliwe zasady zatrudnienia.

Praktyczne zastosowanie sztucznej inteligencji w tym obszarze ilustrują wyniki badań przeprowadzonych przez naukowców z Toronto. Analiza dotyczyła funkcjonowania platformy internetowej zajmującej się dostawami posiłków, która zatrudniała osoby niedosłyszące. – Przed wdrożeniem systemu komunikacji opartym na sztucznej inteligencji niepełnosprawni pracownicy zdecydowanie gorzej radzili sobie z realizacją zamówień i terminowością dostaw (częściej otrzymywali negatywne oceny klientów i pracowali dłużej) niż pozostali. Wsparcie komunikacji niedosłyszących pracowników narzędziami AI generującymi naturalnie brzmiący głos przyspieszyło i podniosło jakość ich pracy. Zmniejszyły się również dysproporcje płacowe między sprawnymi i niepełnosprawnymi pracownikami, a przychody firmy wzrosły o 11% – wskazuje Agnieszka Wincewicz-Price.

Autorzy badania podkreślają, że w tym przypadku szerokie zatrudnienie osób z niepełnosprawnościami zwiększyło efektywność wdrożenia technologii, czyniąc inwestycję opłacalną bez konieczności korzystania z dodatkowego wsparcia finansowego. – W firmach, w których osoby niepełnosprawne stanowią niewielki odsetek pracowników, takie innowacje mogą mieć niższe zwroty, przez co ich wdrożenie może wymagać dotacji państwowych. Te zaś w kontekście zatrudnienia osób niepełnosprawnych mogą być szczególnie uzasadnione nie tylko ze względów społecznych, ale także jako sposób na wykorzystanie potencjału osób niepełnosprawnych na rynku pracy w warunkach kurczących się zasobów ludzkich – przekonuje ekspertka PIE.

Jak dodaje, wyniki dostępnych badań wskazują na rosnącą potrzebę aktywnej roli instytucji publicznych w kształtowaniu wpływu sztucznej inteligencji na rynek pracy. – Potrzebne są nie tylko odpowiednie regulacje, ale także programy wsparcia – zwłaszcza w zakresie zwiększania kompetencji w korzystaniu z AI przez osoby zagrożone wykluczeniem oraz finansowaniu społecznie ważnych i ekonomicznie opłacalnych wdrożeń – podsumowuje Agnieszka Wincewicz-Price.

fot. pexels.com
oprac. /kp/