Polska i Europa zmagają się z falą upałów, a prognozy wskazują, że temperatury w okolicach 30°C utrzymają się w regionie przez co najmniej kolejny tydzień. Eksperci zwracają uwagę, że obecna sytuacja wpisuje się w szerszy trend związany z postępującym ociepleniem klimatu i wzrostem częstotliwości ekstremalnych zjawisk pogodowych.

Jak wskazuje Piotr Florek z portalu Nauka o Klimacie, Europa należy do najszybciej ocieplających się obszarów świata. Jedną z konsekwencji tego procesu jest wzrost wartości wskaźników biometeorologicznych, takich jak temperatura odczuwalna oraz liczba dni z silnym i ekstremalnym stresem cieplnym. W Europie liczba dni z ekstremalnym stresem cieplnym wzrosła ponad dwukrotnie, a temperatura odczuwalna podczas najcieplejszych dni i nocy jest obecnie wyższa o ok. 4°C w porównaniu z latami 70. XX w.

– Jak wynika z analizy World Weather Attribution, fale upałów takie jak czerwcowa, kiedy padł absolutny rekord temperatury zmierzonej w Polsce, byłyby zjawiskiem niezwykle rzadkim – w praktyce nieobserwowanym – gdyby nie antropogeniczna emisja CO2 i spowodowane przez nie globalne ocieplenie. Do tej pory porównywalnie wysokie temperatury rejestrowano w przeszłości w lipcu i sierpniu, będących najcieplejszym okresem w roku – podkreśla ekspert.

Rekordowe temperatury padają obecnie w wielu miejscach na świecie, do czego przyczynia się również wyjątkowo silnie rozwijające się na Oceanie Spokojnym zjawisko El Niño. Za jego sprawą średnia temperatura planety po raz kolejny zbliża się do progu 1,5°C powyżej poziomu przedindustrialnego. – Ponieważ jednak szczyt El Niño nastąpi dopiero za kilka miesięcy, a jego wpływ na temperaturę globalną jest odczuwalny z pewnym opóźnieniem, już teraz można prognozować, że rok 2027 pobije rekord z 2024 i osiągnie najwyższą wartość średniej temperatury planety w historii obserwacji – zaznacza Piotr Florek.

Do rosnącego ryzyka ekstremalnych zjawisk pogodowych odniósł się również Komitet Problemowy ds. Kryzysu Klimatycznego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk. W opublikowanym komunikacie naukowcy wskazali, że ostatnia fala upałów w Europie i Polsce przyniosła rekordowe temperatury, wyjątkowo ciepłe noce, przeciążenie służb ratowniczych, awarie, utrudnienia komunikacyjne oraz straty gospodarcze i społeczne. – Ta sytuacja była zjawiskiem losowym, ale nie była przypadkiem. O nasilaniu się, wzmacnianiu i występowaniu takich i podobnych zdarzeń oraz rosnących ryzykach z tym związanych od lat ostrzegały opinię publiczną i decydentów zarówno Międzyrządowy Zespół ds. Zmiany Klimatu, jak i wiele innych jednostek i zespołów naukowych w Polsce i na świecie – zwracają uwagę naukowcy.

Najnowsze analizy pokazują, że tempo wzrostu globalnej temperatury wyraźnie przyspieszyło. W latach 1985–2015 średni wzrost temperatury wynosił ok. 0,2°C na dekadę, natomiast w latach 2016–2025 wzrósł do ok. 0,36°C na dekadę. Komitet PAN podkreśla, że przekroczenie granicy ocieplenia o 1,5°C, jeszcze niedawno uznawanej za cel, którego należy unikać do końca XXI w., następuje szybciej niż wcześniej zakładano. – Granicę ocieplenia o 2°C względem epoki przedprzemysłowej, uznawaną za alarmową, możemy osiągnąć nawet w ciągu najbliższych kilkunastu lat – alarmuje.

Eksperci wskazują, że rosnąca liczba ekstremalnych zjawisk wymaga przyspieszenia działań związanych zarówno z ograniczaniem emisji gazów cieplarnianych, jak i dostosowaniem gospodarki oraz przestrzeni publicznej do nowych warunków klimatycznych. Dotyczy to m.in. gospodarki wodnej, rolnictwa, leśnictwa, planowania przestrzennego i zarządzania kryzysowego. W swoim komunikacie Komitet Problemowy ds. Kryzysu Klimatycznego zaapelował o szybsze wdrażanie działań adaptacyjnych, zwiększanie odporności państwa i samorządów na skutki zmian klimatu oraz nadanie wysokiego priorytetu przygotowywanej Krajowej Strategii Adaptacji do Zmiany Klimatu.

Naukowcy zwracają także uwagę na znaczenie rzetelnej informacji dotyczącej zmian klimatu. – Mówiąc o zachodzącej zmianie klimatu oraz związanych z nią zdarzeniach i ich skutkach, zamiast powszechnie stosowanego, wymijającego i nieostrego terminu „zmiany klimatyczne” używajmy precyzyjnych, dobrze ugruntowanych naukowo określeń, takich jak „antropogeniczna zmiana klimatu”, „antropogeniczne globalne ocieplenie” lub wręcz „kryzys klimatyczny”. Nazywają one wprost przyczynę zjawiska i oddają powagę sytuacji, w której znaleźliśmy się jako społeczeństwo – podsumowują eksperci.

Czytaj także:

Ekstremalne upały mogą spowolnić rozwój gospodarczy

Upały coraz większym wyzwaniem dla miast. Galerie i biura jako miejsca ochłody

Upały nie odpuszczają. Kiedy pracownik może odmówić wykonywania obowiązków?

fot. magnific.com
oprac. /kp/