Od 1 kwietnia wzrosły kwoty jednorazowych odszkodowań wypłacanych osobom, które doznały uszczerbku na zdrowiu w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Nowa stawka wynosi 1781 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Zmiana oznacza wyższe wsparcie finansowe dla ubezpieczonych, którzy po zakończeniu leczenia i rehabilitacji ubiegają się o rekompensatę z systemu ubezpieczeń społecznych.

Świadczenie przysługuje osobom objętym ubezpieczeniem wypadkowym, które doznały trwałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy albo choroby zawodowej. O jednorazowe odszkodowanie mogą ubiegać się również członkowie rodziny pracownika, który zmarł w wyniku takich zdarzeń. Świadczenie to ma zrekompensować skutki zdrowotne wypadków oraz pomóc poszkodowanym w powrocie do codziennego funkcjonowania.

Kwoty odszkodowań są aktualizowane każdego roku i zależą od wysokości przeciętnego wynagrodzenia. Wysokość jednego procenta uszczerbku odpowiada 20% przeciętnej pensji. Nowe stawki obowiązują od 1 kwietnia danego roku do 31 marca roku następnego. W obecnym okresie rozliczeniowym wynoszą one 1781 zł za każdy procent uszczerbku na zdrowiu.

W 2025 r. w woj. śląskim Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacił ponad 5,6 tys. jednorazowych odszkodowań, których łączna wartość przekroczyła 58,4 mln zł. W skali całego kraju kwota wypłat z tego tytułu wyniosła ok. 409 mln zł.

Jednorazowe odszkodowanie nie jest przyznawane automatycznie. Aby je otrzymać, konieczne jest złożenie wniosku do ZUS wraz z kompletem dokumentów potwierdzających okoliczności wypadku oraz zakończenie leczenia lub rehabilitacji. Do dokumentacji należy dołączyć m.in. protokół powypadkowy sporządzony przez pracodawcę lub kartę wypadku oraz zaświadczenie lekarskie potwierdzające zakończenie leczenia (druk OL-9).

Po dostarczeniu pełnej dokumentacji stopień uszczerbku na zdrowiu i jego związek z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową ocenia lekarz orzecznik albo komisja lekarska ZUS. Na podstawie wydanego orzeczenia instytucja podejmuje decyzję o przyznaniu lub odmowie świadczenia. Decyzja powinna zostać wydana w ciągu 14 dni od otrzymania orzeczenia lub wyjaśnienia ostatnich okoliczności niezbędnych do jej podjęcia. W przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia wypłata odszkodowania następuje w ciągu 30 dni od wydania decyzji.

Wysokość świadczeń zależy od rodzaju i skutków zdarzenia. Od 1 kwietnia 2026 r. do dnia 31 marca 2027 r. kwoty jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej wynoszą:
1) 1781 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu (art. 12 ust. 1 ustawy);
2) 1781 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu z tytułu zwiększenia tego uszczerbku co najmniej o 10 punktów procentowych (art. 12 ust. 2 ustawy);
3) 31 162 zł z tytułu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji ubezpieczonego (art. 12 ust. 3 ustawy);
4) 31 162 zł z tytułu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji wskutek pogorszenia się stanu zdrowia rencisty (art. 12 ust. 4 ustawy);
5) 160 264 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania jest uprawniony małżonek lub dziecko zmarłego ubezpieczonego lub rencisty (art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy);
6) 80 132 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania jest uprawniony członek rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty inny niż małżonek lub dziecko (art. 14 ust. 1 pkt 2 ustawy);
7) 160 264 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni równocześnie małżonek i jedno lub więcej dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, oraz 31 162 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na każde z tych dzieci (art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy);
8) 160 264 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania jest uprawnionych równocześnie dwoje lub więcej dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, oraz 31 162 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na drugie i każde następne dziecko (art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy);
9) 31 162 zł, jeżeli obok małżonka lub dzieci do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni równocześnie inni członkowie rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, każdemu z nich niezależnie od odszkodowania przysługującego małżonkowi lub dzieciom (art. 14 ust. 3 ustawy);
10) 80 132 zł, jeżeli do jednorazowego odszkodowania są uprawnieni tylko członkowie rodziny inni niż małżonek lub dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, oraz 31 162 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na drugiego i każdego następnego uprawnionego (art. 14 ust. 4 ustawy).

System odszkodowań przewiduje jednak również sytuacje, w których świadczenie nie przysługuje. Dotyczy to przypadków, gdy wyłączną przyczyną wypadku było udowodnione naruszenie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy przez pracownika dokonane umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Odszkodowanie nie zostanie także przyznane osobie, która w chwili wypadku znajdowała się pod wpływem alkoholu lub substancji psychotropowych i w znacznym stopniu przyczyniła się do zdarzenia. Wyjątek stanowią sytuacje, w których wypadek zakończył się śmiercią pracownika.

fot. freepik.com
oprac. /kp/