Dyplom ukończenia studiów wyższych i wieloletnie doświadczenie zawodowe przynoszą dziś mniejsze korzyści płacowe niż dwie dekady temu. Takie wnioski płyną z analizy przeprowadzonej przez badaczki z Uniwersytetu Łódzkiego. Według autorek opracowania wpływ na ten trend mają rosnąca liczba absolwentów uczelni, zmiany demograficzne, postępująca standaryzacja pracy i dynamiczny wzrost płacy minimalnej, któremu nie towarzyszył równie szybki wzrost wynagrodzeń osób lepiej wykształconych i bardziej doświadczonych.

Jak wyjaśnia dr hab. Aleksandra Majchrowska, prof. Uniwersytetu Łódzkiego z Katedry Makroekonomii, w ciągu ostatnich 20 lat premia płacowa związana z wykształceniem wyższym zmniejszyła się o kilka do kilkunastu procent – w zależności od analizowanej grupy pracowników. – Generalnie tendencja jest malejąca – podkreśla.

Z analizy wynika, że średnia stopa zwrotu z edukacji obniżyła się z 17,2% w 2004 r. do 15,5% w 2024 r. Szczególnie wyraźny spadek odnotowano wśród kobiet. Od 2018 r. osiągają one niższe korzyści płacowe z wykształcenia niż mężczyźni. Podobna tendencja dotyczy również doświadczenia zawodowego, którego znaczenie w przypadku kobiet zmniejszało się szybciej. – Wyniki pokazują, że wzajemna zastępowalność kobiet na rynku pracy jest zdecydowanie wyższa niż mężczyzn. To może być po części tłumaczone tym, że mężczyźni mają różny profil kwalifikacji, częściej wybierają kierunki techniczne, a ich kwalifikacje zawodowe są trudniejsze do zastąpienia przez inną osobę. Kobiety, które kończą kierunki ekonomiczne, również kierunki „miękkie”, mają podobny profil i tym samym z punktu widzenia rynku pracy są bardziej do siebie podobne i możliwe do zastąpienia – tłumaczy dr hab. Aleksandra Majchrowska.

Badanie pokazuje również, że najwyższe premie płacowe nadal dotyczą osób z wyższym wykształceniem, jednak ich poziom systematycznie maleje. Jednocześnie relatywnie korzystniej wypadają osoby z wykształceniem zawodowym w porównaniu z absolwentami szkół średnich ogólnokształcących. – W naszym badaniu próbowaliśmy odpowiedzieć na pytanie, z czego wynikał obserwowany spadek premii za wyższe wykształcenie. Wnioski pokazują, że są dwa czynniki. Pierwszym jest zmiana relatywnej podaży pracy osób z wyższym wykształceniem. W ciągu ostatnich 20 lat na rynek pracy weszło bardzo dużo absolwentów szkół wyższych, w szczególności w grupie kobiet. Wzrosła relatywna podaż pracy osób z wykształceniem wyższym w stosunku do podaży pracy osób z wykształceniem średnim – wskazuje ekspertka.

Drugim czynnikiem są zmiany demograficzne oraz postępująca komputeryzacja i standaryzacja pracy. Według badaczek sprawiają one, że pracownicy o podobnym poziomie wykształcenia stają się bardziej zastępowalni, a doświadczenie zawodowe traci na znaczeniu. Coraz częściej młodszy pracownik może wykonywać obowiązki porównywalnie do osoby z wieloletnim stażem.

Potwierdzają to dane dotyczące premii za doświadczenie zawodowe – między 2004 r. a 2024 r. jej wartość spadła z 16,1% do 11,2%. Oznacza to, że wieloletni staż pracy przekłada się obecnie na mniejszy wzrost wynagrodzenia niż jeszcze kilkanaście lat temu.

Na zmniejszenie różnic płacowych wpływa również systematyczny wzrost płacy minimalnej. W 2004 r. wynosiła ona 824 zł brutto miesięcznie, w 2020 r. wzrosła do 2,6 tys. zł, a obecnie przekracza 4,8 tys. zł brutto. W ocenie badaczki wynagrodzenia osób z wyższym wykształceniem i większym doświadczeniem nie rosły w takim samym tempie, co doprowadziło do spłaszczenia struktury płac. – Płaca minimalna ma ogromne znaczenie. Płace osób z wykształceniem średnim i wyższym nie nadążały, nie rosły w tym samym tempie. To spowodowało bardzo silne spłaszczenie rozkładu wynagrodzeń w Polsce. Dane GUS dotyczące rozkładu wynagrodzeń pokazują, że obecnie 70% osób zatrudnionych zarabia nie więcej niż dwukrotność płacy minimalnej. Kiedyś osoba z wykształceniem wyższym zarabiała trzy- lub czterokrotność płacy minimalnej. Silny wzrost płacy minimalnej i wolniejsze tempo wzrostu płac osób z wykształceniem wyższym spowodowały, że teraz jest dwu- albo dwuipółkrotność – podsumowuje dr hab. Aleksandra Majchrowska.

fot. magnific.com
oprac. /kp/