Od 13 kwietnia zaczną obowiązywać kolejne przepisy związane z nowelizacją ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczące m.in. kontroli prawidłowego wykorzystywania zwolnień lekarskich. W jakich sytuacjach osoba ubezpieczona może utracić prawo do zasiłku chorobowego?

Wprowadzane regulacje są częścią szerszej reformy obejmującej zmiany w orzecznictwie lekarskim w ZUS oraz w systemie wystawiania i kontroli zwolnień lekarskich. Przepisy wdrażane są etapami. Pierwsza część, dotycząca kontroli prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy i wystawiania zaświadczeń lekarskich, zaczęła obowiązywać na początku roku. Kolejne regulacje wchodzą w życie 13 kwietnia, natomiast ostatni etap reformy zaplanowano na początek 2027 r.

Zgodnie z nowymi przepisami osoba ubezpieczona może stracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, jeśli w czasie jego trwania podejmie pracę zarobkową lub będzie wykonywać czynności niezgodne z celem zwolnienia lekarskiego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przypomina, że okres zwolnienia powinien być przeznaczony na leczenie i rekonwalescencję, a podejmowanie działań utrudniających powrót do zdrowia może skutkować utratą świadczenia.

W przepisach doprecyzowano pojęcia pracy zarobkowej oraz aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Za pracę zarobkową uznaje się każdą czynność wykonywaną w celu osiągnięcia dochodu, niezależnie od podstawy prawnej zatrudnienia. Wyjątkiem mogą być jedynie sporadyczne, incydentalne czynności wynikające z istotnych okoliczności, pod warunkiem że nie są one wykonywane na polecenie pracodawcy. Z kolei aktywnością niezgodną z celem zwolnienia są działania, które mogą utrudnić lub wydłużyć proces leczenia. Do tej kategorii nie zalicza się zwykłych czynności dnia codziennego ani sporadycznych działań wynikających z ważnych okoliczności.

Nowelizacja określa również szczegółowe zasady przeprowadzania kontroli zwolnień lekarskich. Kontrolerzy będą mogli m.in. wylegitymować osobę kontrolowaną w celu potwierdzenia jej tożsamości, wejść do miejsca przeprowadzania kontroli oraz uzyskiwać informacje od osoby objętej kontrolą, jej pracodawcy lub lekarza prowadzącego leczenie. W przepisach doprecyzowano także obowiązki osób przeprowadzających kontrolę i osób kontrolowanych, a także zasady sporządzania protokołu z kontroli i możliwość zgłaszania zastrzeżeń do jego ustaleń.

ZUS nadal będzie uprawniony do kontrolowania zarówno osób objętych ubezpieczeniem chorobowym, jak i tych, które pobierają świadczenia po ustaniu tytułu ubezpieczenia. W przypadku zasiłku opiekuńczego kontrola może obejmować także ustalenie, czy w gospodarstwie domowym znajdują się inni członkowie rodziny, którzy mogliby zapewnić opiekę osobie wymagającej wsparcia.

Od 13 kwietnia zaczną obowiązywać również nowe przepisy dotyczące orzecznictwa lekarskiego w ZUS. Dotychczas orzeczenia w sprawach świadczeń wydawali wyłącznie lekarze specjaliści zatrudnieni na podstawie umowy o pracę. Po zmianach ZUS będzie mógł współpracować z kadrą medyczną w bardziej elastyczny sposób, m.in. na podstawie umów o świadczenie usług. Orzeczenia w określonych sprawach będą mogły wydawać również osoby posiadające tytuł specjalisty w dziedzinie fizjoterapii lub pielęgniarstwa.

Nowe regulacje przewidują także poszerzenie grona lekarzy, którzy mogą pełnić funkcję orzeczników. Oprócz specjalistów będą to również lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne i lekarze z co najmniej pięcioletnim stażem pracy w zawodzie, nawet jeśli nie posiadają jeszcze tytułu specjalisty.

Pozostałe zmiany związane z organizacją postępowania orzeczniczego i nowym trybem wydawania orzeczeń mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r.

fot. freepik.com
oprac. /kp/