2 kwietnia obchodzony jest Światowy Dzień Świadomości Autyzmu, którego celem jest zwiększanie wiedzy o spektrum autyzmu i zwrócenie uwagi na wyzwania, z jakimi mierzą się osoby autystyczne w codziennym życiu. Jednym z głównych obszarów pozostaje rynek pracy. Choć świadomość społeczna w ostatnich latach rośnie, osoby w spektrum nadal napotykają liczne bariery. Tymczasem ich kompetencje mogą stanowić duże wsparcie dla pracodawców i zespołów.

Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, które u każdej osoby może objawiać się inaczej. Spektrum obejmuje m.in. różne nasilenie trudności w komunikacji, relacjach społecznych czy przetwarzaniu bodźców, a także specyficzne zainteresowania i powtarzalne zachowania. Nie musi ono jednak wiązać się z niepełnosprawnością intelektualną. Wiele osób autystycznych posiada wysokie kompetencje poznawcze, analityczne czy techniczne, jednak sposób komunikacji lub szczególne potrzeby sensoryczne sprawiają, że funkcjonowanie w standardowych realiach pracy bywa dla nich utrudnione.

Rynek pracy wciąż pozostaje dla wielu kandydatów neuroatypowych przestrzenią pełną wyzwań. Z raportu „Neurokomfort w pracy i rekrutacji, czyli przed jakimi wyzwaniami stajemy jako neuroróżnorodni w świecie pełnym bodźców” przygotowanego przez Pracuj.pl, wynika, że 77% osób neuroatypowych aktywnie poszukuje pracy lub planuje jej zmianę. Jednocześnie 32% badanych wskazuje, że brak ofert dostosowanych do ich potrzeb zniechęca ich do aplikowania. Trudności pojawiają się już na etapie rekrutacji – proces selekcji kandydatów bywa dla osób neuroatypowych źródłem nadmiernego stresu i przebodźcowania. Badanie pokazało, że 43% osób neuroatypowych preferuje kontakt mailowy na wczesnym etapie rekrutacji, a 33% wolałoby korzystać z tej formy również przy umawianiu spotkań, unikając rozmów telefonicznych. Istotna jest też szybka informacja zwrotna. Ponad połowa kandydatów oczekuje odpowiedzi na aplikację maksymalnie w ciągu tygodnia.

Osoby neuroatypowe są również bardziej narażone na negatywne skutki przebodźcowania w miejscu pracy. 2/3 z nich doświadcza zjawiska hiperfokusu, czyli bardzo silnego skupienia na jednym zadaniu. Choć może ono sprzyjać dokładności, często prowadzi do pomijania innych obowiązków i narastającej frustracji. Dane z raportu wskazują także na wyższy poziom problemów związanych z dobrostanem psychicznym w pracy. Wypalenie zawodowe deklaruje 65% neuroatypowych pracowników, podczas gdy wśród osób neuronormatywnych odsetek ten wynosi 51%. Do pracoholizmu przyznaje się 62% badanych, a o prokrastynacji mówi 59%. Jedynie 49% neuroatypowych pracowników ocenia swoje miejsce pracy jako dobrze dopasowane do swoich potrzeb.

Wyraźne trudności pojawiają się również w relacjach zawodowych. Tylko połowa neuroatypowych pracowników deklaruje, że potrafi efektywnie utrzymywać kontakt z zespołem podczas pracy zdalnej, podczas gdy wśród pracowników neuronormatywnych odsetek ten wynosi 68%. Ponadto 57% przyznaje, że ma trudności z planowaniem i ustalaniem priorytetów, a 52% często zapomina o obowiązkach.

Raport wskazuje także na przypadki gorszego traktowania w miejscu pracy. 66% neuroatypowych osób zatrudnionych na stanowiskach fizycznych deklaruje, że doświadczyło dyskryminacji lub nieprzychylnego traktowania ze względu na swoją atypowość, zarówno podczas rekrutacji, jak i w trakcie zatrudnienia. Jednocześnie 70% z nich miało trudności ze zrozumieniem zasad i procedur obowiązujących w firmie, a 85% badanych przyznaje, że ma problem z wyrażaniem swoich oczekiwań wobec pracodawcy.

Mimo tych barier osoby w spektrum autyzmu posiadają kompetencje szczególnie cenione na rynku pracy. Wyróżnia je m.in. analityczne myślenie, zdolność rozwiązywania problemów, wysoka koncentracja i dokładność przy wykonywaniu powtarzalnych zadań. Dane firmy JPMorgan Chase wskazują, że w niektórych obszarach ich wydajność i dokładność pracy mogą być nawet o 90–140% wyższe niż w przypadku pracowników neurotypowych.

Pomimo tych atutów aktywność zawodowa osób autystycznych pozostaje bardzo niska – szacuje się, że aktywnych zawodowo jest od 2% do 25% osób w spektrum autyzmu. Tymczasem zwiększenie ich udział w rynku pracy mogłoby przynieść wymierne korzyści gospodarcze. Z raportu „Droga do otwarcia rynku pracy w Polsce dla osób autystycznych” przygotowanego przez Fundację JiM we współpracy z Polskim Instytutem Ekonomicznym wynika, że wzrost aktywności zawodowej tej grupy mógłby generować wpływy do budżetu państwa sięgające nawet 12 mld zł rocznie.

Światowy Dzień Świadomości Autyzmu przypomina więc nie tylko o potrzebie zwiększania wiedzy na temat spektrum, lecz także o konieczności tworzenia bardziej dostępnego i inkluzywnego rynku pracy. Odpowiednio dostosowane procesy rekrutacyjne, przyjazne środowisko pracy i większe zrozumienie różnorodności mogą sprawić, że potencjał osób autystycznych będzie w większym stopniu wykorzystywany zarówno przez pracodawców, jak i całe społeczeństwo.

fot. freepik.com
oprac. /kp/